CDN (içerik dağıtım ağı)
CDN (Content Delivery Network, içerik dağıtım ağı), bir web sitesinin içeriğini coğrafi olarak dağılmış sunucularda önbelleğe alarak kullanıcıya en yakın noktadan sunan sunucu ağıdır. Kullanıcı ile sunucu arasındaki mesafeyi kısaltarak yükleme süresini azaltır, ana sunucuya ulaşan istek sayısını düşürür ve çoğu sağlayıcıda güvenlik ile sıkıştırma gibi ek hizmetlerle birlikte sunulur.
Çalışma prensibi
Bir CDN, dünyanın farklı bölgelerine yerleştirilmiş uç sunuculardan (edge server) oluşur; bu sunucuların bulunduğu veri merkezlerine erişim noktası (PoP, point of presence) denir. Sitenin asıl içeriğinin bulunduğu sunucu ise kaynak sunucu (origin) olarak adlandırılır.
Bir kullanıcı sayfa ya da dosya istediğinde istek, DNS yönlendirmesi veya anycast yönlendirme ile kullanıcıya ağ açısından en yakın uç sunucuya ulaşır. İstenen içerik o sunucunun önbelleğinde varsa doğrudan sunulur (cache hit). Yoksa uç sunucu içeriği kaynak sunucudan alır, kullanıcıya iletir ve sonraki istekler için önbelleğe kaydeder (cache miss). İçeriğin önbellekte ne kadar tutulacağı, kaynak sunucunun gönderdiği Cache-Control gibi HTTP üst bilgileri ve CDN üzerindeki kurallarla belirlenir.
Sunulan içerik türleri
CDN’ler ilk olarak görseller, stil dosyaları, JavaScript dosyaları, yazı tipleri ve videolar gibi her kullanıcıya aynı içeriği sunan statik dosyalar için kullanılmıştır. Bugün birçok CDN, HTML sayfalarının kendisini de önbelleğe alabilir. Oturum açmış kullanıcıya, alışveriş sepetine veya kişiye özel verilere göre değişen dinamik sayfalar ise genellikle önbelleğe alınmaz ve kaynak sunucudan getirilir; CDN bu durumda bağlantının uç sunucuda kurulması sayesinde yine gecikmeyi azaltabilir.
İçerik güncellendiğinde uç sunuculardaki eski kopyaların silinmesi işlemine önbellek temizleme (purge) denir. Dosya adına sürüm ya da içerik özeti eklenmesi de eski kopyaların sunulmasını önleyen yaygın bir yöntemdir.
Performans üzerindeki etkisi
Veri ağda belirli bir hızla iletildiği için kullanıcı ile sunucu arasındaki fiziksel mesafe, her isteğin gidiş-dönüş süresini (RTT) uzatır. CDN bu mesafeyi kısaltarak bağlantı kurulumu ve ilk baytın ulaşma süresini (TTFB) azaltır. Önbellekten sunulan isteklerde kaynak sunucu hiç çalışmadığı için sunucu işlem süresi de devreden çıkar. Bu etkiler, LCP gibi yükleme metriklerine doğrudan yansır. Ziyaretçilerinin büyük kısmı sunucuyla aynı bölgede bulunan sitelerde mesafe kazancı daha sınırlıdır. Dosyaların sitenin kendi alan adından ayrı bir CDN alan adından sunulduğu yapılarda ise tarayıcının o alan adı için ayrıca DNS sorgusu yapması ve bağlantı kurması gerekir; bu ek maliyet, CDN’in tüm siteyi aynı alan adı üzerinden sunduğu yapılarda oluşmaz.
Ek işlevler
Modern CDN’ler önbelleğin yanında HTTP/2 ve HTTP/3 desteği, TLS sertifikası yönetimi, Brotli gibi sıkıştırma yöntemleri, görselleri cihaza göre yeniden boyutlandırma ve biçim dönüştürme, dağıtık hizmet engelleme (DDoS) saldırılarına karşı koruma ve web uygulama güvenlik duvarı (WAF) gibi hizmetler de sunar. Yaygın sağlayıcılar arasında Cloudflare, Akamai, Fastly ve Amazon CloudFront bulunur. Bir isteğin CDN üzerinden mi sunulduğu ve önbellekten mi geldiği, yanıt üst bilgilerinde sağlayıcıya özgü alanlarla (ör. cf-cache-status) görülebilir.